Woensdag 9 april 2003

Proef mèt spraakherkenning voor scholieren met dyslexie door René Torley Duwel

 Dyslectische leerlingen. zijn niet dom of lui, hun falen is geen onwil. Ze doen vaak extra hun best, besteden uren aan huiswerk. Zo beginnen ze vrijwel nooit pas de avond voor een proefwerk met 'stampen', want dan halen ze gegarandeerd een onvoldoende. Gebeurt dat onder hun geploeter toch, dan is het dubbel pijnlijk als de decent hen in de klas zegt harder te werken: Veel leerlingen verliezen hun zelfvertrouwen, worden gespannen en faalangstig, of geven het op: 'zie je wel dat het niet lukt'. En gaan uiteindelijk datgene vermijden waarmee ze zo'n moeite hebben.
Eén op de tien leerlingen verlaat de basisschool 'functioneel ongeletterd': onvoldoende hun leesvaardig om zich te kunnen redden. Lezen is het belangrijkste dat kinderen op de basisschool leren. Het is voorwaarde om ooit te kunnen 'leren'. Lisanne weet vanaf haar zesde jaar dat ze dyslectisch is: Haar schooltijd was daardoor niet altijd even plezierig, want je moet dan elke dag naar school om te laten zien wat je niet kan. Lisanne nu: "Ik wilde alles kunnen wat klasgenoten ook konden. Ik wilde hetzelfde zijn."

Dyslexie kon bij Lisanne in een vroeg stadium worden vastgesteld, omdat haar vader hetzelfde heeft. Lisanne heeft sindsdien extra lessen gehad om haar schrijf- en leesprobleem de baas te worden. Maar ze weet dat je dyslexie je hele leven houdt: "Je kunt wél Ieren ermee om te gaan", zegt ze in de mediatheek van het Schoter. Deze school (negenhonderd leerlingen) biedt sinds 1996 dyslectische kinderen extra faciliteiten: Van extra begeleiding om taalachterstanden weg te werken tot het opblazen van proefwerken tot A3-formaat als blijkt dat een leerling daaraan behoefte heeft. Maar op de eerste plaats komt toch dat elke docent weet wet dyslexie is en hoe je met een dyslectisch kind moet omgaan. De docent moet tonen vertrouwen te hebben in de ontwikkeling van de leerling. "Hij geeft de leerling positieve aandacht, zodat deze het gevoel heeft dat hij weet wat hij waard is" vertelt Rita de Swart. Zij is op het Schoter lerares Nederlands en daarnaast verantwoordelijk voor de begeleiding"van alle 56 dyslectische leerlingen tot aan hun eindexamen.

De Swart: "Leerlingen en ouders kunnen bij mij altijd terecht. Het belangrijkste is dat we het probleem accepteren en serieus nemen, extra tijd en aandacht aan hen besteden. Zo benaderen we spelfouten soepel door bijvoorbeeld een fonetisch correct geschreven woord goed te rekenen. Alleen als het om een dictee gaat natuurlijk niet: Laptops met spellingscorrectie zijn ook toegestaan. Verder krijgen ze studieboeken en proefwerken op band, meer tijd geven voor het maken van opdrachten." Daarbij komt mogelijk in het nieuwe schooljaar een ander hulpmiddel: spraakherkenning via de computer. Half maart is daartoe een proefproject op het Schoter begonnen, waaraan Lisanne en drie andere dyslectische leerlingen meedoen. Ze hoeven nu geen teksten meer te schrijven of te typen. Dicteren in plaats van schrijven is voor hén een uitkomst.

De software voor en de begeleiding van deze proef op het Schoter wordt geleverd door het Heemsteedse bedrijf Advance Voice Technology. De dagelijkse praktijk moet uitwijzen in welke vorm deze spraakherkenning een hulpmiddel kan zijn bij dyslexie. Eind mei wordt bekeken of de school deze software voor nog meer dyslexieleerlingen gaat gebruiken. Een vergelijkbare proef op een Hilversumse school voor speciaal basisonderwijs had al veel succes, aldus Pim Schoonderwoerd van AVT.

De Swart hoopt dat de spraakherkenning haar leerlingen veel steun in de rug geeft, waardoor ze meer zelfvertrouwen krijgen. "Dit is natuurlijk geen medicijn tegen dyslexie maar gewoon een extra hulpmiddel: Ik ben benieuwd wat het kan opleveren. Dankzij de spraakherkenning komen ze met teksten die niet vol taalfouten staan, geweldig voor die leerlingen!

In de mediatheek zet Lisanne de microfoonset op haar hoofd. Iedere week is ze hier ongeveer anderhalf uur bezig met het verfijnen van haar profiel voor het computerprogramma teneinde de spraakherkenning te vervolmaken. "Word wakker", zegt ze om de computer te activeren. "Daar ben ik weer." Op het beeldscherm verschijnen de letters die de net uitgesproken zin in foutloos Nederlands vormen. "Er zijn nu meerdere personen hier." De computer herkent het woord 'meerdere' niet: "Ga drie woorden terug." Ze roept met haar stem een ander venster op om 'meerdere' juist te spellen.

Lisanne: "Woorden horen is voor mij veel makkelijker dan ze op, papier herkennen. Mijn laptop leest alles voor, ook in de klas. Zo gaat alles veel beter. Alle lesboeken staan nu op een cd-rom. Daarvoor hebben we thuis met z'n allen iedere avond tijdens het tv kijken iedere pagina uit die boeken eerst moeten inscannen en daarna op die cd branden. We zijn er maanden zoet mee geweest."

De antwoorden voor een proefwerk spreekt Lisanne ook op haar laptop in, waarna ze de tekst in de mediatheek uitprint en aan de docent overhandigt. Vanwege haar dyslexie behoort Lisanne niet tot de trouwste lezers van Haarlems Dagblad. "Af en toe lees ik een kop of fotobijschrift. Meestal vraag ik m'n moeder wat er aan de hand is. Strips lees ik wel. Ik begrijp nog steeds niet dat jullie Casper eruit hebben gegooid. Hij moet terug!"